تاریخچه بورس ایران

برای آشنایی با تاریخچه بورس ایران بهتر است ابتدا با بورس آشنا شد. بورس در زبان ساده یک بستر برای تبادل و خرید و فروش دارایی ها است که این دارایی ها یا کالا، مواد خام و مواد اولیه هستند که به آن بورس کالا گفته می شود. یا در بورس معامله ی پول های خارجی و ارزها صورت می گیرد که بورس ارزی نام دارد و در آخر خرید و فروش اوراق مشارکت، سهام شرکت ها و اوراق بهادار، را تحت عنوان بورس اوراق بهادار یا همان بورس شناخته می شود.
 

ریشه بورس

اگر بخواهیم به بررسی تاریخچه بورس ایران بپردازیم ابتدا بهتر است واژه بورس را ریشه یابی کنیم، که به قرن پانزدهم میلادی بر می گردد که در آن زمان معامله گران برای خرید و فروش دارایی خود و اوراق بهادار در شهر بوروژ بلژیک (Bruges) در مقابل خانه فردی به نام واندر بورس دور هم جمع می شدند که در ابتدا بدون نظم خاصی صورت می گرفته از آن به بعد به مکان هایی که برای این منظور مورد استفاده قرار می گرفت، بورس گفته شد. تاریخ بورس ایران با اینکه از لحاظ قدیمی بودن به بورس های جهانی و بین المللی نمی رسد ولی نزدیک به 50 سال است که فعالیت خود را آغاز کرده که در ادامه به آن می پردازیم.
 

تاریخچه بورس ایران

تاریخچه بورس ایران به سال 1315 یعنی زمان حکومت پهلوی (رضا شاه) بر می گردد که در آن زمان توسط شخصی به نام "ران لوتر فلد" که اصالتا بلژیکی بود و در دربار فعالیت داشت، پیشنهاد گردید. وی یک قانون داخلی بورس  به سفارش حکومت، برای ایران تهیه کرد و به دربار داد که این قانون بورس را به دنبال تحقیقات خود در مورد تاسیس بورس در ایران مطرح کرد که به واسطه آن نامش در تاریخ بورس ایران ثبت شد، ولی با توجه به موقعیت ایران در آن زمان و مشکلاتی که ایران طی جنگ جهانی دوم درگیر آن بود مورد بررسی قرار نگرفت و بالغ بر 25 سال بعد بود که این موضوع دوباره مطرح گردید.
بعد از مطرح شدن دوباره این موضوع در اوایل دهه 40 یعنی سال 1341 هجری شمسی، کارگزاران و نمایندگانی از وزارت های مختلف از جمله وزارت بازرگانی و نیز نمایندگان وزارت دارایی و هم چنین کارگزارانی از بانک توسعه صنعتی و معدنی در ایران گرد هم جمع شدند و انجمنی را در وزارت بازرگانی تشکیل دادند و به بررسی این موضوع پرداختند و موافقت‌‌ های‌ اولیه ی را در این انجمن در خصوص تأسیس بورس سهام در ایران، برنامه ریزی و تنظیم کردند. برای بررسی های بیشتر در زمینه  مشارکت در تاسیس بورس  در ایران گروهی از بورس بروکسل به ایران دعوت شدند. در نهایت با توجه به مطالعات انجام شده و بررسی های بسیار در سال 1345 هجری شمسی مجلس قانونی را تحت عنوان قانون تشکیل بورس اوراق بهادار تصویب کرد و براساس آن بانک مرکزی از جانب وزارت اقتصاد مسئول اجرای این قانون گردید.
فعالیت رسمی بورس اوراق بهادار در ایران در سال 1346 (پانزدهم بهمن) با معاملات بر روی سهام بانک توسعه صنعت و معدن انجام گرفت که در عرصه اقتصادی در آن زمان فعالیت های زیادی داشت. بنابراین می توان تاریخچه بورس ایران را سال 46 یعنی آغاز فعالیت بورس در ایران نیز در نظر گرفت.
 

فراز و نشیب های بورس ایران

تاریخچه بورس ایران یک سابقه 47 ساله دارد. در طول این 47 سال بورس ایران همواره فراز و نشیب های زیادی داشته است. از سال 1346 یعنی پیش از انقلاب اسلامی ایران تا 1357 شرکت های زیادی سهام خود را در بورس عرضه کردند. از جمله: شرکت نفت پارس که جزء اولین شرکت ها در این عرصه به شمار می آید. روند افزایشی تا سال 57 ادامه داشت و به 105 شرکت رسید. با پیروزی انقلاب اسلامی دوره جدیدی برای بازار بورس ایران آغاز گردید. با توجه به شرایط ویژه اقتصادی آن زمان که تحت تاثیر جنگ تحمیلی قرار داشت، یک روند کاهشی در تعداد شرکت ها ایجاد شد. به طوری که در سال 1368 ، تعداد شرکت های مورد پذیرش در بورس به عدد 56 رسید. دلیل دیگر این روند کاهشی تعداد شرکت های پذیرش شده، ادغام بانک ها و دولتی شدن شرکت های بیمه ای نیز بوده است. در واقع در طی 8 سال جنگ تحمیلی بازار بورس ایران دچار رکود شدیدی شد و این 8 سال در تاریخچه بورس ایران ثبت گردید.
بعد از این تاریخ با بهبود شرایط اقتصادی کشور و قوانین تعیین شده ی جدید دوباره روند افزایشی شرکت های مورد پذیرش در بورس آغاز گردید. عوامل زیادی در این زمینه تاثیر گذار بودند. از جمله واگذاری سهام کارخانه ها به کارگران باعث رونق و فراگیر شدن بورس در ایران گردید. در طی این مدت قوانین زیادی برای از بین بردن نقص های موجود وضع شد تا این قوانین بتواند باعث گسترش و توسعه ی هر چه بیشتر بورس در ایران گردد. از جمله قانون بازار اوراق بهادار در سال 1368 شمسی. طبق قانون بازار اوراق بهادار یک بخش نظارتی به نام سازمان بورس و اوراق بهادار برای نظارت  به بورس ایجاد گردید و بدین صورت بخش نظارت بر بورس از بخش عملیاتی آن جدا شد، که این یکی از مهمترین و بزرگ ترین تغییر و تحولات در تاریخچه بورس ایران بود. با به راه افتادن سیستم آنلاین تبادل و معاملات در سال 1389 رشد چشم گیر و فزاینده ای نیز در بورس به وجود آمد که این خود نقطه عطفی در تاریخچه بورس ایران به حساب می آید.
 

چهار بورس بزرگ کشور

سازمان بورس و اوراق بهادار نظارت بر فعالیت بورس در کشور را دارد. در تاریخچه بورس ایران می توان 4 بورس بزرگ را نام برد.
یکی از چهار بورس بزرگ کشور بورس اوراق بهادار تهران است که خرید و فروش سهام شرکت‌ها و اوراق بهادار در آن انجام می گیرد. (مانند خرید و  فروش اوراق مشارکت). این بورس در سال 1346 فعالیت خود را آغاز کرد.
اگر شرکتی با دلایل مختلف نتواند وارد بورس اوراق بهادار تهران شود، می تواند سهام خود را در  فرا بورس ایران که یکی دیگر از چهار بورس در ایران است، مورد خرید و فروش قرار دهد. افتتاح این بورس در سال 1387 در تاریخ بورس ایران ثبت شد.
بعدی بورس کالای ایران است که همان طور که از نامش پیداست در آن خرید و فروش کالاهای مختلف از جمله محصولات پتروشیمی و یا داد و ستد  فلزات و محصولات کشاورزی و... انجام می‌گردد.
چهارمین بورس در تاریخ بورس ایران که نسبت به سه بورس دیگر جدیدتر می باشد و سابقه ی کمتری دارد، بورس انرژی است که در این بورس خرید و فروش حامل‌های انرژی با مرکزیت انرژی برق انجام می شود.
با بررسی تاریخچه بورس ایران می توان گفت بورس و سرمایه گذاری در آن در اقتصاد کشور نقش بسزایی دارد و امروزه استقبال بسیار زیادی از آن شده است و تعداد سهام داران در بورس روز به روز در حال افزایش است. اکنون فعالیت در بورس تهران کانون توجه خیلی از فعالان بازار سرمایه می باشد.